دستگاه زنت (Zent) یکی از تجهیزات پرکاربرد در حوزه تهویه مطبوع است که با ترکیب سیستم سرمایش تبخیری و گرمایش مستقیم، هوایی مطبوع و تازه را برای فضاهای مختلف تأمین میکند. این دستگاه در واقع نوعی هواساز تبخیری (Evaporative Air Handling Unit) است که به دلیل مصرف انرژی پایین و سادگی نگهداری، در ساختمانهای اداری، صنعتی، تجاری و مسکونی کاربرد گستردهای دارد.
زنت از نظر عملکرد بین کولر آبی و هواساز قرار میگیرد؛ یعنی همانند کولر آبی، از سرمایش تبخیری برای خنکسازی هوا استفاده میکند اما برخلاف آن، قابلیت گرمایش و کنترل دقیقتر جریان و کیفیت هوا را نیز دارد. در فصول سرد، هوای عبوری از دستگاه بهوسیله کویل آب گرم یا هیتر گازی، گرم شده و به محیط فرستاده میشود.
ساختار و اجزای دستگاه زنت
دستگاه زنت از چند بخش اصلی تشکیل شده که هرکدام وظیفهای مشخص را در فرآیند تهویه دارند:
1-بخش فیلتر هوا
در ورودی دستگاه، فیلترهای آلومینیومی یا پلیاستر، ذرات معلق و گردوغبار را حذف میکنند تا هوای ورودی تمیز و سالم باشد.
2-بخش سرمایش تبخیری
این بخش، هسته اصلی زنت است. در این قسمت، آب از طریق نازلها یا پدهای سلولزی بر روی هوای عبوری پاشیده میشود. با تبخیر آب، دمای هوا کاهش یافته و سرمایش حاصل میشود.
3-فن یا دمنده
در دستگاه زنت، هوای خنک یا گرمشده به وسیلهی فن به کانالهای هوا و در نهایت به فضا منتقل میشود. در رابطه با برج خنککننده میتوانید مطالعه کوتاهی داشته باشید.
4-بخش گرمایش
این بخش معمولا شامل کویل آبگرم یا هیتر گازی است. در زمستان، هوای عبوری از این بخش گرم شده و دمای مطلوب برای محیط فراهم میشود.
5-دمپرهای ورودی و خروجی
دمپرها برای تنظیم میزان هوای تازه و هوای برگشتی از محیط به کار میروند.
اساس کار دستگاه زنت
عملکرد زنت بر پایهی سرمایش تبخیری در تابستان و گرمایش مستقیم یا غیرمستقیم در زمستان است. در حالت سرمایش، آب از روی پوشال یا پدهای سلولزی عبور داده میشود و بخشی از آن تبخیر میگردد. این فرآیند باعث جذب گرمای محسوس هوا و کاهش دمای آن میشود. سپس هوای خنک توسط فن به داخل ساختمان هدایت میگردد.
در حالت گرمایش، مسیر آب و پدها غیرفعال میشود و هوا از بخش گرمکننده عبور میکند. اگر دستگاه به کویل آبگرم متصل باشد، آب داغ از دیگ یا پکیج وارد کویل شده و هوای عبوری را گرم میکند؛ در مدلهای گازی نیز مشعل مستقیما هوای ورودی را حرارت میدهد.
مزایای دستگاه زنت
زنت بهدلیل طراحی ساده و ترکیب دو عملکرد گرمایش و سرمایش، از نظر اقتصادی و بهرهوری انرژی بسیار مقرونبهصرفه است.
- مصرف انرژی پایین: در مقایسه با سیستمهای تراکمی، مصرف برق و انرژی زنت بسیار کمتر است، زیرا بر پایهی تبخیر آب کار میکند.
- تأمین هوای تازه: برخلاف کولر آبی، زنت میتواند درصدی از هوای تازه بیرون را با هوای برگشتی ترکیب کرده و کیفیت هوای داخلی را افزایش دهد.
- دو فصله بودن: با یک دستگاه میتوان هر دو نیاز سرمایش و گرمایش را پوشش داد.
- هزینه نگهداری پایین: قطعات زنت ساده و در دسترس بوده و سرویس دورهای آن آسان است.
معایب و محدودیتها
هرچند زنت دستگاهی کارآمد است، اما در شرایط خاص محدودیتهایی دارد. مهمترین مشکل این دستگاه، وابستگی عملکرد سرمایش به رطوبت محیط است. در مناطق با رطوبت بالا، تبخیر آب بهدرستی انجام نمیشود و سرمایش مؤثر کاهش مییابد. همچنین کنترل دقیق دما و رطوبت مانند سیستمهای تراکمی (چیلر و هواساز) در آن ممکن نیست.
انواع دستگاه زنت
زنتها بر اساس نوع مبدل گرمایی و محل نصب به چند گروه تقسیم میشوند:
- زنت با کویل آبگرم: متصل به دیگ آب گرم یا پکیج؛ مناسب ساختمانهای مسکونی و اداری.
- زنت گازی: دارای مشعل گازی برای گرمایش مستقیم؛ مناسب سالنها و کارگاهها.
- زنت سلولزی: بهجای پوشال از پد سلولزی استفاده میکند که بازده تبخیری بالاتری دارد.
- زنت کانالی یا پشتبامی: در فضاهای بزرگ یا برای چند اتاق همزمان مورد استفاده قرار میگیرد.
تفاوت دستگاه زنت با کولر آبی
کولر آبی تنها برای سرمایش استفاده میشود و نمیتواند گرمایش یا کنترل رطوبت را انجام دهد، در حالیکه زنت یک سیستم کامل تهویه است که قابلیت تغییر فصل (دو منظوره) را دارد. همچنین زنت معمولاً به سیستم کانالکشی و فیلتر مجهز است و هوای تازه و تمیزتری را تأمین میکند.
کاربردهای دستگاه زنت
زنتها بهدلیل هزینه نصب پایین و عملکرد ترکیبی، در کاربردهای مختلفی مورد استفاده قرار میگیرند. از جمله:
- ساختمانهای اداری، آموزشی و تجاری
- سالنهای صنعتی و کارگاهها
- فضاهای عمومی مانند مساجد و مراکز ورزشی
- ویلاها و پروژههای مسکونی بزرگ